Vermoedend zoeken, zo zou ik deze serie omschrijven, datgene wat ik doe. Ik vermoed dat de Groten eigenlijk niet gelezen worden en zoek naar antwoord en wie mijn vermoeden kon falscificeren (Popper). Iemand is een vriend annex klant die in het pyramidespel van de academische wereld is blijven steken tot na het behalen van zijn doctoraats, een doctorandus, zouden we vroeger zeggen, drs. Klant dus. En dan wel in de sociologie, maar eigenlijk als cultureel antropoloog werkzaam op een sociologische facultiteit, zo verbeterde hij mij voordat ik hem mijn de ultieme vraag stelde, de vraag die mijn vermoeden kon falscificeren: wie heb je gelezen?

Als drs. Klant dan, een beetje ontzet, had gezegd dat hij natuurlijk elke Grote Socioloog had gelezen, dat een plank met basisdenkers de randvoorwaarde is om op Master of PhD-niveau aan sociologie danwel antropologie te doen dan had ik op mijn schreden moeten terugkeren. Drs. Klant was wel degelijk ietswat ontzet, maar dan vooral omdat ik mij in deze woelige wateren aan het begeven was. Ja natuurlijk, de Frankfurter Schule, hoe heetten ze ook al weer… (Drs. Klant heeft zijn titel meegenomen naar het voortgezet onderwijs, zijn advies is om het bij de Master te laten want voor doctorandussen wordt niet meer betaald) Walter Benjamin kwam eruit, Adorno. Flarden van een boektitel. Ver, ver van zijn eigenlijke onderzoeksdomein, dat wel. Ja natuurlijk had hij ze gelezen. Natuurlijk, natuurlijk. Maar het boek zelf? Ik bleef vermoedend zoeken. Ja als hij ze zou vinden zou hij ze kopen. Maar hij heeft ze niet gevonden, terwijl hij dagelijks in een boekenwinkel staat. Ik heb ze ook niet gevonden, terwijl ik toch door duizend boeken per week woeker.

Maar gelezen, ja dat wel. Niet alles he, en zeker niet in de originele taal (dat kan alleen Brennan), maar stukjes. Scans. “Schimmen”, vulde ik aan, op dreef. “Schaduwen aan de wand van de grot van Plato”. De Ideeën zelf, die niet, nee. Daarvoor is een de titel van doctorandus nog niet hoog genoeg. Mensen die onderzoek doen naar Adorno en Benjamin, die lezen de teksten wel. In de originele taal uiteraard. De filosofen, misschien is dat het. Alleen een filosoof is het waard om de tempel van Delphi te betreden, om het inkt op papier te lezen, te bekritiseren, aan te vullen. Zich te mengen in het debat op een zulk hoog niveau. Orakels op te werpen voor de massa om te ontcijferen.

Die scans ken ik wel, ik heb ze ook gelezen, als Bachelorstudent. Scans en schimmen. Ik heb ook het geluk dat ik zelfs al als middelbare scholier scans en schimmen gevoederd heb gekregen, in het loodzware keuzevak filosofie. De schriftuur die ik bij dezen wil opvoeren is dan ook ‘Denkgen’, van dhr. Drs. D.K.H.C. Kremers (ook een doctorandus, “was hij maar Master gebleven dan had hij als schoolleraar evenveel verdiend”), een uitgave uit 2009 in eigen beheer. Het zijn ‘cursussen’, een type uitgave dat in Nederland niet zo bekend was, maar Kremers had dan ook Belgische roots. Een cursus is een uitgave, in eigen beheer of uitgegeven door een ‘cursusdienst’, geschreven door een docent specifiek voor een klas of college. Ik heb er meerdere bewaard, het zijn, zo u wilt, ‘boeken’ uit mijn zeer kleine privé-collectie.

Op de eerste bladzijdes staat een indeling van de filosofie in 10 kwartalen, voor 4, 5 en 6 VWO. Mijn punt is nu dat ‘de vlinder’ gaat om, wat in de Kremers-indeling de ‘sociale wijsbegeerte’ wordt genoemd. Logica, ethiek, metafysica, kennisleer (epistemologie, mijn favoriet), wijgerige antropologie, esthetica en cultuurfilosofie zijn andere domeinen binnen de Kremers-indeling die minder aandacht krijgen. De strijd tussen de Wiener Kreis en de Frankfurter Schule, tussen Marcuse en Popper, is dan ook een strijd tussen Kennisleer en Sociale Wijsbegeerte (nogmaals, in de Kremers-indeling), een strijd die onschuldig en aandoenlijk lijkt en klinkt, ach wat schattig, twee filosofen die niet met elkaar willen praten, maar eigenlijk wel implicaties heeft. Het gaat namelijk over de schema’s waarin wij denken en spreken vandaag de dag. Alles wat ons onderscheidt van de Middeleeuwer is het feit dat de Middeleeuwer scholastisch dacht en sprak, een denktrant die moeilijk terug te halen is. Middeleeuwers zijn niet dommer, ze zijn anders ontwikkeld. Hetzelfde geldt voor theïsten, mohamedanen, christenen. De metafysica is sterker ontwikkeld.

Scholen en schema’s verschijnen en verdwijnen verdacht geruisloos. Toen ik nog een jonge creationist was, die de lessen van doctorandus Kremers waar mogelijk probeerde te saboteren met wat ik in mijn vrije tijd leerde van creationist Kent Hovind (Dr Dino, zoals hij bekend stond, omdat cryptozoölogie zo’n groot deel van zijn schema was). Niet alleen heb ik het creationisme afgeleerd, nee, de samenleving is ook niet meer zo darwinistisch als in 2009. Sterker nog, darwinisme is een vies woord geworden. De nazi’s, dat waren darwinisten. Survival of the fittest riekt naar het neoliberalisme, het kapitalisme, eugenetica. Alle vieze woorden die we vanuit ons Sociale Wijsbegeerte-schema kunnen bedenken. De aarde is geen strijdtoneel maar een speelplaats, waar de soorten elkaar perfect in balans houden totdat de mens de balans komt verstoren. Dat is het verhaal. De wolf is noodzakelijk om de rivieren in balans te houden. In het darwinistische schema is klimaatopwarming een nieuwe uitdaging waar alle soorten zich toe moeten verhouden, inclusief de mens. Het uitsterven van diersoorten is een logisch gevolg van de voortdurend veranderende natuur. Maar wie spreekt of denkt er op die manier? Helemaal niemand. Maar dat was het darwinisme dat mij in 2009 wel werd opgedrongen. In de strijd creationisme versus darwinisme heb niet alleen ik het creationisme verlaten, nee, jij hebt ook je darwinistische positie verlaten, of je dat nu doorhebt of niet. Als jij gewoon een meeloper bent zoals Vincent Croone, en daar ga ik voor het gemak wel vanuit, dan was jij in 2009 darwinist en ben je nu op zijn minst een flexitariër die gelooft in een vorm van natuurharmonie, in meerdere of mindere mate. Denkscholen komen en gaan, dode filosofen worden opgegraven en dansen een macabere dans met andere dode filosofen op de maat van de tijdsgeest. Ineens was de Stoa trending, stoïcijns was het nieuwe black. De VRT kopt al dat Seneca zich omdraait in zijn graf. Maar wie heeft Seneca nu weer gelezen? Wie wist wie Seneca was voor 2023?