Ik lees nu een artikel van Mathijs van Dam uit de Trouw uit 2023, een jaar na het WK van 2022. De boodschap: ons luid protest tegen de werkomstandigheden in Qatar hebben geen zin gehad, er is nog steeds uitbuiting. Dit valt binnen de trope die ik zelf de Doe ik genoeg, heeft het nog zin? trope noem, naar een tweet ofzo die ik een links persoon ooit heb zien posten. Ofwel, “de boycot van Qatar heeft geen zin gehad want zie, er is nog steeds uitbuiting”. De neerslachtigheid die mensen voelen als ze het nieuws lezen, het wordt alleen maar erger.

Eerste observatie: Mathijs interviewt maaltijdbezorgers. Dit valt binnen de trope: De pizzaboy is het proletariaat, ook een zeer uitgebreid verkend onderwerp. Ik denk dat je goed kan verdienen aan de gig-economie, maar los daarvan, je hoeft het niet te zien als een baan. De belofte dat je kunt bijverdienen in je eigen beschikbaarheid is ook veel waard. De maaltijdbezorgers die ik sprak klagen over de wachttijden die niet worden uitbetaald, de ritprijs is wel degelijk de moeite waard. Maar goed, te veel nuance. Mensen die in de regen een dienst verlenen aan journalisten zijn zielig en onderbetaald, punt.

Dan komt de trope Slavernij is een buitenlands probleem, want Mathijs heeft maaltijdbezorgers gevonden wiens pinpassen zijn afgepakt door hun recruiter, waarvan akte. Goed journalistiek werk Mathijs. Je had alleen makkelijk hetzelfde resultaat kunnen bekomen dichter bij huis, door een rondgang in de restaurants op de Korte Leidsedwarsstraat bijvoorbeeld, waar ik heb gewerkt met buitenlanders die in verschillende gradaties arbeid verrichten met moeilijke betaling. Ikzelf was erg blij dat ik het achtergehouden zwarte loon in briefjes uitbetaald kreeg van “Baba” toen ik emigreerde uit Amsterdam, hoe andere pseudoslaven zichzelf hebben bevrijd weet ik niet, het netwerk is inmiddels opgerold las ik laatst.

In diezelfde trope valt ook het idee dat “sweat shop” volgens journalisten in hetzelfde laatje ligt als “lageloonland”, maar dat is natuurlijk niet zo. Een land dat lage lonen heeft zet mensen in het wit aan het werk en kan gewoon goedkoop exporteren. Een sweat shop opereert op de zwarte markt en heeft dus liever een kleinere logistieke keten. Met andere woorden: de sweat shops liggen niet in Azië of Afrika, maar vlak onder onze neuzen, dicht bij de eindklant.

Maar dan komt de goocheltruc:

“honderden of duizenden”.. Mmmh. Dan denk ik aan een getal tussen de 600 en de 3000. Maar welk getal heeft het internationale gilde van de journalistiek jarenlang door de ether gepompt? 6500.

Mathijs weet ook wel dat er inmiddels fact checks zijn die doorhebben dat de 6500 niets met arbeidsongevallen te maken heeft, maar gewoon het aantal sterfgevallen op 10 jaar tout court is, zonder betrekking op het WK. Een categorische fout met immense gevolgen. Hysterie, want journalisten volgen tropes, verhaallijnen, en vergeten logisch na te denken. Mathijs heeft door dat hij iets moet toegeven, een middenweg moet zoeken. Verhaal A + Verhaal B /2 = de waarheid. In dit geval is verhaal A 6500 doden en verhaal B 3 of 50 doden, dus als je de journalistieke formule toepast dan komen we uit op, inderdaad, een paar honderd of een paar duizend. Niet te lang bij stilstaan, denkt Mathijs.

Dan komen we bij de volgende trope De toon kan alleen omhoog. Journalisten opereren vanuit een tension-building loop, zoals bij filmmuziek van Hans Zimmer in Inception of Dunkirk, waarbij de er een auditieve illusie wordt gecreëerd om steeds maar weer meer spanning op te bouwen. Dit wordt de shepardtoon genoemd in audio, in visuele zin kun je aan de Penrose-trap denken van MC Escher. De coronacrisis eindigde niet met een ontspannend bericht van herwonnen kalmte, maar met het begin van de oorlog in Oekraïne. Er is dus, in de journalistieke logica, nooit een rustmoment, nooit een besluit, aan het einde van de trap of toonladder is een nieuwe al begonnen met stijgen. Daarom neemt Trouw als tussentitel: “de situatie is nog erger”.

Maar hoezo is de situatie erger? Hoe kan Mathijs de belofte waarmaken dat het na die honderden of duizenden doden nóg erger is geworden voor arbeidsmigranten in Qatar? En dan bedoel ik niet in de werkelijkheid, maar binnen het universum dat door de kranten is gecreëerd, daar heeft die massaslachting plaatsgevonden onder arbeidsmigranten, en dan komt er dus dit artikel ons dus vertellen dat het nóg erger is geworden dan dat! Amai!

Goed nieuws is geen nieuws zorgt ervoor dat de afloop van een positieve trend als negatief kan worden uitgelegd. “Zijn loon van 460 euro tijdens het WK valt in januari terug naar 354 euro”, oftewel, arbeiders hebben een WK-bonus ontvangen en die loopt af. Geen enkele journalist zal bij het vertellen van het sprookje van de 6500 doden hebben verteld dat de “overlevers” wel meer betaald kregen, want dat past niet in het verhaal. Na afloop, als Mathijs op pad wordt gestuurd om te bewijzen dat er na het WK niets is veranderd (pardon, dat het nóg erger is geworden), dan is de afloop van die bonus wel de moeite waard om te vertellen.

Onduidelijkheid is verdacht, is ook zo’n trope, ook onduidelijkheid omdat de journalist te ongeduldig of lui was om onderzoek te doen is verdacht in het voordeel van de lijn van het verhaal dat hij probeert te vertellen. De KNVB en de Tweede Kamer spreken het “beeld van Trouw” tegen, maar die referen naar een rapport van voor het WK, terwijl er geen rapport is van ná het WK. Wat staat er in het rapport? Geen idee, Mathijs ook niet, maar er is geen rapport van na het WK dus dat wordt een mooie vetgedrukte tussentitel.

Ik moet zeggen, wat Mathijs beschrijft is erg, maar niet erger dan honderden of duizenden doden. De politie pakt de arbeiders die moeilijk doen over geld dat ze tegoed hebben op en stuurt ze terug (“deporteert ze”) naar thuisland Oeganda zonder ze uit te betalen. Qatar zuigt als een stofzuiger werknemers op uit heel de wereld en spuugt ze even makkelijk weer uit. Toch leest het merendeel van de warrige verhalen die Mathijs heeft verzameld als arbeidsgeschillen die niet heel exotisch aanvoelen voor iemand die een normale arbeidsverhouding heeft gekend in zijn loopbaan. Alleen met een literaire pen waar Dostojevski nog een puntje aan kan zuigen weet Mathijs de Condition Humaine van de gewone werkende mens tot erbarmelijke proporties op te blazen.

William werkt 84 uur per week en blijft bij ziekte drie dagen thuis, waardoor hij die dagen niet uitbetaalt krijgt volgens het artikel. Wat kopt de krant? “84 uur per week werken, ook bij ziekte. Dit is Qatar na het WK”, terwijl William gewoon op bed heeft gelegen toen hij ziek was. De titel hoeft de lading niet te dekken

Ach ja. Logisch nadenken, begrijpend lezen, iets of wat ervaring hebben in de grotemensenwereld, het is journalisten zoals Mathijs vreemd. Een journalist is ook maar een romancier, een verhalenverteller die zelf op avontuur trekt in een wereld vol clichés, Lawrence of Arabia spelend, onrecht aankaartend. Consequentieloze schrijvelarij, de grootste leugens kan men de wereld in helpen en als het verhaal sappig genoeg is dan wordt het wel verspreid. Kuifje in Qatar. De Krab met de Gulden Scharen. “Wat kan dit etiket mij bevestigen over mijn beeld van het wereldkapitalisme?” – een paar dagen later leest u het op uw scherm.

---

Pas na het schrijven google ik de schrijver, de auteur van dit verhaal en ja, het is inderdaad een jongeman uit 1996 en het stuk dat we hebben behandeld is niet zomaar een stuk, nee het is gelauwerd met een soort Oscar voor journalistieke verhalen! Het aankaarten van onrecht gaat heus wel in tuxedo met een glas champagne erbij!

De jury was LAAIEND ENTHOUSIAST om dit jonge talent nog hoger in het zadel te helpen:

Uit dit stukje tekst valt nog veel journalistieke lyriek te destileren.

‘hun werk verrichten’ – /WorkingClassHero
‘Kuifje, als één van de weinigen’ – /IWorkAlone
tegen de spin van FiFA in – /EvilInc
andere media ten onrechte hebben laten zitten – /YouAreACreditToYourRace

En geen woord wordt er gerept over de 6500 mensen die niet gestorven zijn. Nieuw verhaal in oude zakken. De media, dat zijn de anderen, want terwijl de Mondiale Media al met andere onderwerpen bezig waren ging ons Kuifje op pad. We dwalen alsmaar verder af van de waarheid, nog een medaille, een snauw naar de tegenpartij die toch alleen maar uit eigenbelang handelt, terwijl WIJ de journalisten hogere idealen in ons vaandel dragen, zoals waarheid en rechtvaardigheid. De wereld is verdeeld in arme arbeiders, mishandelende middenmanagers en dikke bazen en daarbuiten, daar sta ik, de journalist met mijn blocnote om al het onrecht aan te kaarten.

Dat is het verhaal.