Wie zijn de monsters en wie zijn de maagden? Een bevriend advocaat stelde mij ooit eens de volgende retorische vraag: “Heb je rechten?”. Het makkelijke antwoord is ‘ja’, want zo is het ook in een democratische rechtstaat als de onze. Toch stak de vraag als een pijlpunt tussen mijn borstplaten, ze heeft me nooit losgelaten. Het is niet dat ik geneigd zou zijn de vraag met ‘nee’ te beantwoorden, maar toch.. Toch is toekennen van rechten aan jezelf niet iets dat natuurlijk aanvoelt. Plichten, die heb ik wel. Dromen, verlangens. Een spanningsveld tussen enerzijds de plichten, dus datgene wat moet gebeuren, en anderzijds de verlangens, dus dat wat je eigenlijk wil. Dat is er zeker. Maar rechten, hoe passen die daar tussen?
Er zijn vele rechtsdomeinen en er zijn domeinen waar de rechten van de man zeer ver te zoeken zijn, om niet in formele zin te zeggen dat ze niet bestaan. In zedenzaken is de man een rechteloos wezen, niet veel meer waard dan een plantageslaaf in het negentiende-eeuwse Amerika. Een man die betrokken raakt in een zedenzaak, al is het zijdelings of speculatief, is een rechteloos wezen. Alles wat volgens het wetboek hem moet worden toegezegd wordt door de gigantische druk van de samenleving maar in zeer beperkte mate gegeven, zo min mogelijk. De rechtbank staat onder druk van menig hectopascal om de beklaagde vooral niet te horen en niet zijn laatste soupé toe te kennen, een bescheiden galgenmaal die moet bewijzen dat de beschaving nog overeind staat is er te veel aan. De beklaagde, dat is dan altijd de man en nooit de vrouw en mutadis mutandis is het slachtoffer altijd de vrouw en nooit de man. En het slachtoffer, de vrouw, zo luidt het mantra, heeft altijd gelijk. “Heb je rechten” is voor een vrouw eenvoudig te beantwoorden. Ongelimiteerd.
Hier is het punt dat mijn redactie mij heeft verlaten. Ik had een man rechten toegeschreven in een zedenzaak. Het was er te veel aan. Ik had de smetteloosheid van de maagd durven betwisten en het monster een gezicht durven geven. Ik had een man rechten gegeven en het woord van de vrouw in vraag gesteld. Gendergelijkheid is ver te zoeken in België aan het begin van de 21e eeuw. Tuurlijk, in formele zin heeft een man evenveel rechten als een vrouw. Een man kan ook beweren verkracht te zijn en er een zaak rond bouwen, maar de kans van slagen is nihil. Andersom, als een vrouw een zaak bouwt rond verkrachting, dan is het gebeurd. In formele zin moet er eerst een uitspraak zijn, maar in de samenleving is de man al van meet af aan een verkrachter, een monster, omdat een vrouw zo heeft beslist. Dat bevragen is je redactie om zeep helpen.
Maar ik was er nog niet helemaal van overtuigd dat een man geen rechten toen dit zich voordeed. Uiteindelijk is het de wet die probeert rechtsgelijkheid te handhaven in weerwil van een samenleving die zijn oordeel al heeft geveld. Ik geloof zeker dat de vrouwen die de barman van Zeezicht beschuldigen ter kwader trouw zijn en hun eigen verantwoordelijkheid afschuiven op hun bedpartner, maar het uitgangspunt van de wet is nog altijd rechtsgelijkheid tussen man en vrouw. De barman, elke man, is één zedenzaak verwijderd van annihilatie, dat is de cost of doing business. Op vlak van zeden heeft de man alles te verliezen en niets te winnen, maar er zijn nog andere rechtsdomeinen.
Dat het familierecht centraal staat in de serieuze wereld van de Men’s Right Movement is niet voor niets. Ik was daar nog naïef in. In de zoektocht naar een provocatieve vraag voor mijn volgende column kwam ik op de volgende uit:
“Waarom zou ik mijn kind erkennen?”
De gedachte erachter kan ik nog hercontrueren. Ten eerste ben ik zelf vader geworden, binnen een wettig huwelijk, dus mijn vaderschap wordt geïmpliceerd. Fantastisch.
Maar we leven in een tijd dat het huwelijk wordt gezien als een archaïsch en onnodig reliek uit het verleden. Veel mannen moeten dus hun kind ‘erkennen’. Nu was de gedachte, als je kunt samenwonen in een liefdevolle relatie zonder ooit te trouwen, waarom zou je dan niet in een liefdevol gezinnetje kunnen zijn met vrouw en kind, zonder dat kind ooit formeel te erkennen. Je kind is je kind, of je het nu erkent of niet. Biologisch-technisch gezien is het blaadje van de gemeente niets waard. Het biologische en juridische systeem zijn twee afzonderlijke systemen, waardoor je kunt gaan optimaliseren: een niet-biologisch kind kan je wettig kind zijn, maar een biologisch kind moet nog wettig worden erkend door de vader. Waarom zou hij dat doen?
De vraag die hieronder zat is, wanneer kiest een man voor het kind? De vrouw kiest door het kind te houden, dus niet te laten aborteren. Dit is een vrouwenkeuze waarbij de man niets te zeggen heeft: hij kan de abortus niet tegenhouden en niet afdwingen. Van bevruchting tot bevalling heeft de man nooit antwoord kunnen geven op de vraag: “wil ik vader zijn van dit kind?”. Het moederschap is onbetwist: Mater Semper Certa Est is een rechtsbeginsel dat stelt dat de barende vrouw altijd moeder is van het kind. Maar hoe zit het met de rechten en plichten van de man?
Ik dacht dus dat de erkenning van het kind het beslissende moment was waar de man, zoals de term zegt “het kind kan erkennen”. Toen ik deze gedachte-oefening aan mijn chatbot begon te voeren bleek de vork heel anders in de steel te zitten. Het vermoeden van rechtsgelijkheid bleek ongegrond te zijn zodra er een kind is geboren. De persoon die kiest wie de vader is, is altijd de vrouw.
Natuurlijk, een (biologische) vader die zijn kind niet erkent verliest de rechten die horen bij vaderschap. Maar de plichten vervallen niet. Via een gerechtelijke vaderschapsvordering kan het vaderschap worden afgedwongen met bijbehorende plichten. In de praktijk komt een niet erkend kind dus eigenlijk niet voor. Behalve… Als de moeder weigert toestemming te geven.
Ah ja. De vrouw beslist over het kind zolang het in haar baarmoeder rondzwemt, maar ook daarna beslist ze over het lot van het kind. En over die van de ‘vader’. Zij beslist of een man zijn kind mag erkennen. De vrouw kan onderhoudsgeld afdwingen bij de man door die vaderschapsvordering, en als de man weigert om DNA af te staan, dan wordt die weigering gezien als bewijs dat hij de vader is en dus de plicht heeft tot onderhoud. Geen rechten, wel plichten.
- Als de man het kind niet erkent kan de vrouw erkenning afdwingen zonder dat daar een DNA-test voor nodig is. Alimentatie blijft verplicht maar de omgangsregels zijn er niet
- Als de man het kind wel wil erkennen maar de vrouw wil dat niet dan kan ze de erkenning afwijzen.
- Zolang het kind jonger dan 12 is beslist de moeder of er een vader is
De moeder, die altijd zeker is, kan via betwisting proberen terug te komen op een eerder genomen beslissing. Ze kan de ene man laten erkennen en de andere weren. Ze kan alimentatie afdwingen bij een man die ze tegelijk het vaderschap ontzegt. De vrouw kiest of er een vader is en wie de vader is, want de DNA-test is voor erkenning niet nodig, alleen haar handtekening is noodzakelijk. De moeder kan de biologische vader laten vervangen door een man naar keuze en de vader, de échte vader, als je uitgaat van de biologie, kan alleen maar door het vensterglas naar binnen kijken hoe zijn kind door een ander wordt opgevoed. De procedures die hij wil voeren tegen het moedermonster zijn bij voorbaat kansloos.
Dus waarom zou je je kind erkennen? De vraag leek valide omdat ik nog uitging van rechtsgelijkheid, maar als het gaat over moderne families die het huwelijk niet meer van deze tijd vinden, dan is erkenning van het kind absoluut noodzakelijk om de weinige rechten die je hebt als man en vader te gelde te maken. Het niet erkennen van je kind ontslaat je van je rechten maar niet van je (financiële) plichten.
Toen ik dit onderwezen kreeg door mijn chatbot nam ik eindelijk de Men’s Right Activists serieus. ‘Heb je rechten?’ bleek helemaal niet zo retorisch te zijn als ik dacht, als het gaat over familierecht. Tot nu toe was ik deels aan het provoceren, kijken wat de mensen doen als ik moeilijke vragen begin te stellen. De vrouw als heilige moedermaagd zag ik meer als een psychologische constructie, ik dacht dat de wet door middel van rechtsgelijkheid tussen man en vrouw dit zou proberen te weerspreken, daar waar nodig. Maar als het over het kind gaat dan blijkt er van rechtsgelijkheid geen sprake te zijn. Dan is rechtsgelijkheid ineens een holle frase. Sterker nog, dan zijn de Latijnse rechtsbeginselen zelf uitgesproken in hun ongelijke benadering van man en vrouw.
Mater Semper Certa Est – pater est, quem nuptiae demonstrant. De vader is degene die door het huwelijk wordt aangewezen, zelfs in tijden van een simpele DNA-test staan deze oude beginselen nog fier overeind. Het huwelijk was dus een juridische bescherming van het vaderschap van de man, nu die wegvalt is papa vogelvrij verklaard. Zijn we op weg naar meer gendergelijkheid of was er al een balans die nu wordt verstoord? Wie zijn de monsters en wie zijn de maagden?
Lang verhaal kort: ik kon de column met als titel ‘Waarom zou ik mijn kind erkennen?’ niet schrijven. Niet omdat het té provocerend was of tegen de goede zeden en gebruiken, maar omdat het gewoon een dom idee was, gestoeld op een vals idee van rechtsgelijkheid. Als gendergelijkheid het doel was geweest van de hele exercitie dan zou het niet erkennen van een kind mogelijk moeten zijn, de ‘paper abortion‘. Als de vrouw kan kiezen om géén moeder te zijn na bevruchting, dan moet de man die keuze ook hebben. De man heeft geen keuze. De Paper Abortion bestaat enkel in strikt filosofische zin, als een mogelijkheid van werkelijke gendergelijkheid.
Heb ik rechten? Mag ik alvast een reddingsvest pakken om mezelf te redden als het schip aan het zinken is? Of moet ik, zoals Jack in de Titanic, mezelf vermoorden in het koude water? Waar heeft Rose haar rechten aan verdiend, om op het vlot te mogen blijven drijven? Vanwege haar capaciteit om kinderen te krijgen? Dan is er toch zeker sprake van gender-on-gelijkheid? En als Rose geen kinderen wil krijgen, mag ze dan nog op het vlot blijven drijven terwijl Jack sterft?
