Drie watermeloenen

A typical cartoon style three cantaloupe or melon on a spin of a one armed bandit or fruit machine over a white background (heel goed beschreven, nieuwe AI-integration. Ik had het zelf niet beter gekund)

Hoe mensen romanpersonages worden. Van driedimensionale subjecten, hoofdrolspelers in hun eigen verhaal, naar karikaturen. Figuren die zijn terug te brengen tot één trauma en als een spin een persoonlijkheid rond dat trauma hebben gewikkeld zodat niemand er bij in de buurt kan komen.

En dat is geen trauma waarmee je je sympathie kunt kopen. Dat is het. Je kunt niet zeggen “ach, ik heb bloedchlamydia sinds mijn zestiende en nu rij ik rond in een automatische rolstoel heb meelij met me” of “ik ben het slachtoffer van generaties overspannend intersectioneel geweld strijd met me mee voor een betere wereld” of “op die en die dag is mijn barbiepop gestolen en ik heb het bonnetje nog dus alstublieft meneer de agent stop de dief in de gevangenis”. Dat is het sociaal aanvaarde slachtofferschap. Je hebt geen romanciers of psychologen nodig om dat trauma te beschrijven, iedereen staat in de rij om te helpen, vrij letterlijk. Men doet niets liever dan geld storten voor een hond met een gebroken poot. Men surft dertig keer per dag naar nieuwspaginas om erachter te komen wie vandaag, op dit uur, op deze minuut het meest zorgbehoevende vogeltje ter wereld is om daar dan dan aandacht aan te geven en solidair mee te zijn. Het trauma van het romanpersonage maakt hem geen slachtoffer. Hooguit dader.

Het is een onrecht dat niet zo wordt gezien. Onterecht onrecht. Terecht recht. Zoals de meneer die PTSD heeft, niet omdat hij iets ergs heeft meegemaakt, maar omdat hij eigenhandig een kamer vol Afghaanse kinderen heeft opgeblazen. Niet zo leuk op cocktailparties. Maar wel makkelijk: niet het slachtoffer, maar juist die dader. Ook zielig op de een of andere manier. Er is niet zo veel fantasie voor nodig om je in te beelden dat iemand die bloed aan zijn handen heeft ook lijdt.

Hoe banaler het trauma, hoe moeilijker het is om sympathie op te wekken. O sympathie, o currency. En dat is dus wat schrijvers willen: die banale trauma’s ontdekken en er eens lekker in gaan zitten peuteren. Mmmh. O tragedie, o ironie. En zij kunnen dat nu juist zo goed, die romanciers die kunnen dat. Die kunnen gewoon voorbij de krantenkoppen en zien wat er achter ligt, die dikke man op de barkruk zien. Want die dikke man op die barkruk, die heeft ook recht op sympathie! Hé hallo! Hallo! Hallo horen jullie dit, deze man heeft ook gewoon recht op sympathie! Dat is wat die schrijvers kunnen, dat is hun taak. Hallo! Hallo! Neem de filosoof Doortje Smithuijsen, die kan dat bijvoorbeeld heel goed. Driedimensionaal subject, maar wél met een flinke dosis fantasie en empathie. Hallo! Gaan we wel voorbij de waan van de dag?

Mijn moeder is ook een Doortje Smithuijsen. Gewoon langs de lijn, in de tribune aan het toekijken. Ik was ook een Doortje Smithuijsen vroeger, toen ik nog niet door het leven was getekend. Dat klinkt dan alsof ik ook recht zou hebben op sympathie, maar dat is niet zo hoor. Nee. Waarom? Zo speciaal ben ik toch niet? Maar wel dat langs de zijlijn als toeschouwer kunnen observeren en filosoferen, verhalen vertellen, zonder dat je al te veel van jezelf moet verwachten. Barman! Twee pintjes alstublieft.

Writers gonna publish trauma, journalists gonna destroy carreers, nazibeulen gonna kill jews. It’s the circle of life. 

De banaliteit van het kwaad, zoals Hannah Arendt het zo mooi verwoorde. De nazibeul die gewoon een goede ambtenaar probeerde te zijn.  Aah, daarom noemt Doortje Smitshuijsen zich natuurlijk filosoof. Daar gaat Alice in Wonderland over volgens mij. Hoe meisjes en vrouwen in al hun onaantastbare onschuld en naïeviteit soms een stapje in de wereld van tweedimensionale mannen kunnen zetten en hoe die mannen zich dan heel even gezien kunnen voelen. Die dikke man op die barkruk, die is heus wel blij met dat kleine beetje sympathie dat hij kreeg. Ik denk dat Adolf Eichmann ook wel blij zou zijn geweest dat Hannah ‘Alice’ Arendt hem zag en begreep. Jammer dat hij een jaar voor publicatie van het boek is geëxecuteerd en het dus nooit heeft kunnen lezen. Jammer dan, Eichmann. O tragedie, o ironie.

Alice in Wonderland, Monsters Inc., The Wizard of Oz… Het verhaal van de vrouw die een poging doet om mannen te begrijpen en dat ze dan geen monsters meer zijn… Of nog wel monsters zijn, maar dan toch gezien worden. Ofzoiets. Sofie van den Enk, dat is ook echt een Alice. Die heeft een vierdelige podcastreeks gemaakt over waarom mannen twee keer zo veel zelfmoord plegen als vrouwen. En de oplossing is natuurlijk: Méér Pra-Ten. Oh ja, dat moeten we ook nog. Ik schrijf het op.

Want vrouwen moeten niks. Toch zeker moderne Westerse vrouwen niet. Moslimvrouwen moeten nog moeder worden. Dus dan zeggen straatmarokkanen dat. “Hé, psst, moeder worden?” en dan die Westerse vrouwen wenen, de hele samenleving verontwaardigd. Stemmen ze over een wet tegen vrouwendiscriminatie, vliegt Jeff Hoeyberghs op basis van die wet de gevangenis in omdat hij gemene dingen zegt over Westerse vrouwen. Vrijheid van Meningsuiting? Dacht het niet! Ga direct naar de gevangenis. Ga niet door “start”, u ontvangt geen €200. Jammer Jeff!

Dat is het, dat alles wat vrouwen doen en kunnen een bonus is. Zo dat is knap! Een vrouw die haar eigen pint betaalt, wat een feminist! Applaus! Een vrouw die haar eigen geld verdient, wauw! Applaus! Een vrouw die autorijdt, super! Applaus! Een vrouw die kiest om kinderen te krijgen. Wat een zelfopoffering! Applaus! Een vrouw die een gloeilamp kan vervangen. Hé, zie je dat? Applaus! Een vrouw die kan koken. Klassiek, maar ook knap. Applaus! Een vrouw die kan voetballen. Bel de FIFA en vraag waarom ze nog geen miljoenencontract heeft gekregen. Applaus! Een vrouw die kan gitaarspelen. Bel het circus, een kameel die kan hoofdrekenen is een minder grote attractie. Applaus! Een vrouw die kan programmeren…Ho ho ho, wat zeg je? Een vrouw die kan programmeren? Is dit een mop? Wacht even… Dit is toch niet serieus? Weet je dan niet dat programmeren moeilijk is! En saai! Je kan toch niet van een van vrouw verwachten dat ze… Nee, dit is niet grappig. Niet leuk. Nee niks sorry. Pas maar op met wat je zegt, anders mag jij ook naar de gevangenis, net als Jeff. Debiel.

Maar dus. Genoeg small talk. Doortje was het hè? Journalist? Filosoof? Documentairemaker? Ja. Dus, jij wil mijn verhaal hebben. Nee, moet ik niets voor hebben. Ik ben al blij dat er iemand luistert.

Goed. Zie je die fruitautomaat daar in de hoek? Stel, iedereen moet aan de hendel trekken totdat ze drie watermeloenen krijgen, dan mogen ze verder met hun leven. Simpel. Men werpe muntjes in, om en nabij twee maanden besteedbaar inkomen op een startersloon, niet fiscaal aftrekbaar, en dan mag men binnen één minuut twee keer aan de hendel trekken. Wat doe ik, stom als ik ben, ik blijf te lang treuzelen en daardoor is de minuut al bijna voorbij als ik één keer aan de hendel trek. Helaas, geen watermeloenen. Eén poging verloren omdat ik te lang had gewacht, stom. Dus, wat doe ik, ik gooi opnieuw muntjes in de fruitmachine. Nieuwe ronde, nieuwe kansen. Ik trek aan de hendel. Weer geen watermeloenen.

Maar dan komt het: op het groene display staat dat mijn pogingen op zijn en dat ik weer moet betalen. Ik denk dat het een grap is, ik was toch een nieuwe sessie begonnen? Nee nee, want wat staat er op het koperen plaatje? Na elke twee pogingen moet men opnieuw muntjes inwerpen. Ja maar wacht even, ik heb dus betaald voor vier pogingen en ik krijg er maar twee? Ik was toch opnieuw begonnen? Dit kun je toch niet uitleggen? Het heeft even geduurd voordat ik goed en wel besefte dat hier geen grappen werden gemaakt. 

Op dat moment had ik eigenlijk in een dwangbuis gestoken moeten worden en moeten worden afgevoerd naar de isolatiecel van het gesticht want niemand had compassie met mijn situatie. Iedereen had de drie watermeloenen getrokken, dus moest ik het ook kunnen. En als ik dan begon over dat de fruitautomaat kapot was of toch minstens onlogisch bedraad dan was ik excuses aan het zoeken. Iedereen heeft de watermeloenen getrokken, dus waarom ik niet? Te lui? Incompetent? Er komen elke dag hele schoolklassen met een zakje geld van papa en mama om met de fruitautomaat te spelen en inderdaad, het lukt niet altijd in één keer maar uiteindelijk krijgen ze die watermeloenen. Dus waarom zou dat bij mij anders moeten zijn?

Dus dat is de trauma, Doortje. Niet serieus genomen te worden en alleen maar horen dat je op je tanden moet bijten en het opnieuw moet proberen.

Dus ik stuur een hele beleefde mail naar de fabrikant van de fruitautomaat, gewoon om te checken dat ik niets over het hoofd heb gezien. De fruitautomatenfabrikant is een monopolist, dus ik moet beleefd blijven anders kan ik al helemaal niet door met mijn leven. Ik voel me alsof ik in het hart van Afrika op een modderweg overgeleverd ben aan de willekeur van een groepje kinderen met kalasjnikovs. De fraude en corruptie druipt er langs alle kanten vanaf maar je mag niets zeggen hè, want iedereen heeft de drie meloenen al en alles is je eigen schuld.

Ja hoor, na elke twee pogingen mag je opnieuw betalen, ook als die twee pogingen verdeeld zijn over twee sessies. Maar ik moet de hoop niet opgeven, zegt de fruitautomatenfabrikant. Gewoon nog eens proberen.

Dus ik slik alle trots en frustratie weg en neem nog een keer 1 van mijn 20 jaarlijkse verlofdagen op om terug naar het café te gaan, maar dan wordt ik tegengehouden door de portier. Ik mag niet naar binnen want ik wist het wachtwoord niet meer. Als je te lang wacht met nieuwe muntjes in de fruitmachine gooien dan wordt je buiten gezet en dan moet je opnieuw het wachtwoord zeggen tegen de portier. De vorige keer was het wachtwoord een formaliteit geweest, nu kon ik alleen nog maar stotteren. 

Je hebt alle vrijheid van de wereld, kunt doen en zijn wie en wat je wil, en dan .. *klik* zit je vast in een cliché. Die ene blik in de spiegel waarin je jezelf terugziet als een plat tweedimensionaal romanpersonage. Een monster. De schaamte, het omarmen van de schaamte om critici voor te zijn. Hahaha, een man met een jurk. That’s me! Kijk Doortje, ik kan mijn tanden uit mijn mond halen! Hap hap hap met mijn tandvlees! Hahaha! 

Dat spiegelbeeld zag ik dus, toen ik mijn theoretisch rijexamen deed in een stinkend klaslokaal, als dertiger, tussen de achttienjarige Marokkanen. Hoe ik daarna het attest van falen uit handen van de loketbediende gritste en gromde toen ze zei dat het de volgende keer echt wel zou lukken. Nu had ik echt niets meer. Geen verhaal over onrecht, alleen nog faalschaamte. Nu was ik echt een belachelijk figuur uit een tekenfilm. 

Toen voelde ik hem. Want ik ben de volgende dag toch nog naar het werk gegaan, ondanks dat ik aan de collega’s had verteld waarom ik verlof had gepakt en het wegwuifde als een formaliteit, zoals het de vorige keer was geweest. Ondanks de schaamte. Maar de volgende dag was ik een ander mens. Ik had iets te verbergen, zoals de rest. Wat ik voelde is het ontstaan van die beruchte killer-instinct. Geen zelfmoord. Zelfmoord is voor zwakkelingen. Ik zou de vlucht naar voren kiezen. “Is de collega dood? Whoops..”Niet uit haat of woede, maar gewoon, als afleidingsmanouevre, om de controle terug te krijgen. En dan met de handen en voeten geboeid de gevangenis binnenwandelen, tussen de broeders, de monsters, breed grijnzend met bloed tussen de tanden. “Here’s Johnny!”

Dat is de tragiek, dat is de ironie, dat is de paradox. Dan maar verder tussen de boomknuffelaars die de wereld willen redden, omdat het makkelijker is. Dan is je handicap ineens een asset. Dan wordt de laag spinnewebweefsel rond het trauma weer een laagje dikker, de paradox nog groter. Ach weet je wat, waarom zou ik mijn bedrijf niet rond die bakfiets bouwen? Aanbid de bakfiets, dorpelingen! Stap opzij, ik ben de wereld aan het redden! Kom, we gaan ervoor! Groen doen voelt goed! Hee, ik zie nu pas dat het een assonantie is. Dat is wie wij zijn, wereldverbeteraars in rijmschema’s! Echte taalliefhebbers onder mekaar! Klimaatverandering is stom! Was jij ook bij die poëzie-avond? Ja natuurlijk! Groen doen voelt goed! Wij willen Ringland!

Heb je het opgeschreven Doortje? Groen doen, dat voelt pas écht goed.

Schol.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s